IJs en ijsjes

Ze staan er nog, in de wijngaard: honderden brandpotten om de late kou uit de grond te weren. Ondanks de inmiddels ook in Frankrijk opgelopen dagtemperaturen, zijn het de nachten die verraderlijk zijn voor de ontluikende druivenranken. Op verschillende plaatsen is vorige week nog de noodklok geluid. Met name in de Bourgogne en in de Loirestreek heeft de nachtvorst schade aangericht. Sommige wijnboeren dreigen ditbranders jaar tot tachtig procent van hun opbrengst te verliezen, wordt ons verteld. “IJs en ijsjes” verder lezen

Montmartre

tekening vignoble montmartreVanaf de straat is er nog niet veel te zien in dit prille voorjaar. Bovendien ligt hij tegen een helling, de oudste wijngaard van Parijs. Heraangelegd in 1932 als eerbetoon aan vroeger tijden toen Montmartre nog een boerendorp was (dat in 1830 werd geannexeerd door de zich uitbreidende stad) en de omgeving voornamelijk bestond uit molens en wijngaarden. Die leverden indertijd heel behoorlijke wijn op, naar verluidt zelfs concurrerend met Bordeaux en Bourgognewijnen. “Montmartre” verder lezen

Wijnvakantie: op pad

Op zoek naar de verschillen in terroir (Verloofde) en verhalen (ik), bezoeken we een aantal domeinen langs de oostkust van Spanje. Het gebied omvat meerdere wijnregio’s waarvan sommige op de wereldkaart staan (Penedès, Priorat) en andere nagenoeg alleen lokaal bekend zijn. Hoe komt dat? De vraag stellen is hem nog niet beantwoorden, dus gaan we op pad.

can basWat, te midden van uiteenlopende grondsoorten, hoogtes, droogtes en windinvloeden, in elk geval opvalt, is de hartelijke ontvangst overal. Bij Domini Vinicola Can Bas (‘het wijnhuis van meneer Bas’, Penedès) bijvoorbeeld, worden we, romantisch bijna, opgewacht midden in de wijngaard. In de schaduw van een beeldschoon 9e eeuws kapelletje staat de jonge, ambitieuze wijnmaakster bij een uitnodigende tafel met noten, druiven, lokale tapas, glazen en wijn. Die we ook proeven natuurlijk.

gramonaIn een naburig plaatsje ligt het 125 jaar oude familiebedrijf Gramona, bekend om zijn kleinschalige productie van voortreffelijke, lang gerijpte cava’s. Daar trekken we de wijngaarden in en wandelen we tussen de mesthopen, ezels, koeien, zwanen, ganzen en eenden. Hoewel Gramona hypermoderne apparatuur gebruikt om haar wijnen te maken, hecht men aan het ambacht en gelooft de familie in de natuur. Er wordt biodynamisch gewerkt en daar wordt bovendien de tijd voor genomen. Er liggen zo’n 1,5 miljoen flessen op voorraad waarvan een aantal langer dan 100 maanden. ‘Slow ageing‘ is dan ook de slogan van het bedrijf.

mas martinetBij Clos Martinet, een verscholen domein in Priorat (het wijngebied ten zuidwesten van Barcelona) krijgen we de rondleiding in een open jeep. Die brengt ons, met het nodige manoeuvreerwerk op het steile onverharde pad, op 600 meter hoogte waar geëxperimenteerd wordt met oude en nieuwe druivenrassen. Ik vraag me af, nogal naïef waarschijnlijk, of dat niet gemakkelijker kan. Ergens in een prettig, wat lager gelegen vallei of zo. Misschien wel, is het antwoord. Maar dat is niet het doel. Hier waren vroeger ook wijngaarden; terroir blijft terroir en het is de kunst om dat nieuw leven in te blazen.

scala deiZo ervaren we veel gastvrijheid tijdens onze tocht. En veel verleden. Priorat is daar inderdaad een mooi voorbeeld van. De naam is ontleend aan een Kartuizer priorij die zich hier in de twaalfde eeuw vestigde. Het klooster en gelijknamige wijndomein Scala Dei (‘De trap naar God’) herinneren daar aan. Het gebied is heuvelachtig en woest, maar daardoor lieten de monniken zich destijds niet uit het veld slaan. De cariňenadruif (carignan) gedijde hier wonderwel en bracht karaktervolle donkerrode wijnen voort. Dat ging eeuwenlang goed, totdat de gehate druifluis eind 19e, begin 20ste eeuw ook deze wijngaarden weg vrat. Priorat raakte in verval en was als wijn producerend gebied al bijna uit de annalen geschrapt toen vijf mensen daar omstreeks 1980 verandering in brachten. Onder de bezielende leiding van wijnmaker René Barbier, zagen zij het potentieel van dit ruwe landschap en deze donkerbruine leisteenbodem (llicorella), in combinatie met een beperkt areaal overgebleven oude wijnstokken. Met behulp van nieuwe technieken, veel geduld en een marketingplan (onder meer door gebruik te maken van vergelijkbare etiketten, alle beginnend met het woord ‘Clos’), bracht deze ‘Bende van vijf’ een reeks moderne, goed gemaakte wijnen op de markt. Met internationaal succes. Dat vervolgens de volgende generatie wijnmakers inspireerde om belendende gebieden als Terra Alta en Montsant (opnieuw) tot ontwikkeling te brengen en te experimenteren met druiven en terroir.

 

Birds…

The_Birds_original_posterZijn meesterlijke film ‘The Birds’ nam Alfred Hitchcock op in de op dat moment (1963) meest geavanceerde filmstudio, die van Walt Disney. Zo angstaanjagend als hij de zwermen opdringerige en aanvallende vogels in beeld bracht, is de aanblik in de Oostenrijkse wijngaarden nu, eind oktober 2013, niet, maar de vele duizenden vogels die groepsgewijs de wijngaard belagen, vormen wel degelijk een bedreiging.

‘Het zijn niet alleen veel vogels, ze zijn ook slim’, vertelt Heidi Fischer-Pfaffl, dochter van oprichter Roman Pfaffl en hoofd marketing van het gelijknamige wijnbedrijf even ten noorden van Wenen. Tijdens een uitgebreide rondleiding en proeverij, wijst ze op de dilemma’s waarvoor de Pfaffls, maar ook wijnmakers in andere gebieden waar laat geoogst wordt, voor staan.

‘De oogsttijd duurt bij ons bijna twee maanden. Dat komt omdat we in verschillende rondes plukken, afhankelijk van het type wijn dat we maken. Dit jaar zijn we op 20 september begonnen en we verwachten eind november klaar te zijn. Dat heeft alles met het weer te maken. Tot nu toe is de nazomer ons goed gezind geweest. Rustig herfstweer met aangename dagtemperaturen. Maar als het blijvend gaat regenen of de kou opeens intreedt, worden de druiven aangetast en is haast geboden om ze binnen te halen.’

HeidiHeidi Fisher Pfaffl schenkt ons een volgende ronde wijnen in. De Pfaffls hebben een breed gamma maar hun hart ligt bij de Grüner Veltliner, een oorspronkelijke Oostenrijkse witte druif die sinds enige jaren internationaal erkenning krijgt. We proeven er vier naast elkaar, elk van een verschillend perceel met elk een andere bodemsamenstelling. En hoewel er bij alle wijnen iets heerlijk fris, peperachtigs zit, zijn er inderdaad duidelijk waarneembare verschillen. De wijnen van de met een kleine löschlaag bedekte zandbodem zijn verfrissend en kruidig, terwijl de zwaardere löschbodem zorgt voor voller en fruitiger wijnen.

vogels in wijngaard2‘Maar op dit moment bezorgen de spreeuwen en kraaien ons de nodige stress,’ vervolgt Heidi. ‘Hoe verder de oogst vordert, hoe minder druiven nog aan de ranken hangen, en wat er nog hangt, wordt zoeter. Dat is ook de bedoeling. Alleen… deze laatste druiven zijn ook een uiterst gewilde prooi voor de vogels, want bijna overal elders is al geoogst. En het zijn echte teamplayers…,’ zegt Heidi met een zucht.

‘Ze komen en groupe aangevlogen en vallen de overgebleven druiven aan. Een deel van de vogelgroep zet zich aan de bovenkant van de wijnranken, een deel beneden. Met een geroutineerde beweging, en letterlijk in een oogwenk, tikken de bovenvogels de druiven van de steeltjes, pikken de benedenvogels ze op en in drie minuten tijd is de halve overgebleven wijngaard ook leeg.’

Er is weinig om de vogels af te schrikken dus er is gezocht naar een manier om die laatste kostbare druiven te bewaken. Dat gebeurt in de vorm van het spannen van netten om de rijpe, bijna plukklare druiven. Het ‘benetten’ is echter ook een kostbaar, arbeidsintensief werk dus het blijft een moeilijke afweging voor de wijnmaker of het verwachte resultaat opweegt tegen de gevreesde schade.

Het bewijst maar weenetten in wijngaardr dat wijn niet alleen in de wijngaard gemaakt wordt, waarbij bodemsamenstelling en lokale klimatologische omstandigheden een beslissende rol spelen. Het blijft de wijnmaker die beslist wanneer er geoogst wordt. Dat is elk jaar weer een spannend moment, waarbij horrorachtige taferelen als in The Birds best gemist kunnen worden.

Geplukt en gedronken

Hoewel ik eerder theeplantages bezocht heb, is het me pas tijdens het bezoek aan de Boh plantage in de Cameron Highlands in Maleisië opgevallen dat er een aantal treffende overeenkomsten bestaat tussen het maken van thee en wijn. Om er een paar te noemen: zowel theebladeren als wijnranken groeien als plant. Beide worden geplukt, zowel handmatig als machinaal. Beide brengen als gevolg van het fermentatieproces aroma’s met zich mee en beide worden als eindproduct gedronken.

mijn theetuinSterker nog, zowel thee als wijn kenmerken zich door het terroir (die magische combinatie van bodemgesteldheid, ligging en microklimaat waarin de plant groeit) en de hand des meesters. Net als de wijnboer bepaalt de theemaker immers de locatie waar verbouwd wordt en het soort. Eenvoudig gesteld, plant je de chardonnaydruif (wit) of merlot (rood) aan? Of, in thee termen, maak je groene of zwarte thee? Ook de bereidingswijze is mensenwerk. De wijn/theemaker beïnvloedt het karakter van een wijn en de fijnheid (en daarmee de smaak) van de thee. Vakkennis, een geoefende neus en een uitgebreid geurgeheugen zijn essentieel voor beiden.

Natuurlijk zijn er verschillen. Thee wordt gemaakt van bladeren, wijn van druiven. Thee wordt meest warm gedronken, wijn wordt op temperatuur geserveerd. Theebladeren gedijen het best in de tropen en dan liefst in de relatieve koelte van hoger gelegen heuvels of bergflanken. Wijnstokken groeien soms op de meest onverwachte plekken (rotsbodem, graniet, vulkaan) maar  niet in de hitte en niet boven de 700, 800 m (althans, in Europa). Theeplanten zijn ‘evergreens’ en kunnen om de zoveel weken geplukt worden. Wijnranken verliezen hun blad en volgen de seizoenen. Ze slapen in de winter, ontluiken in de lente, bloeien voor de zomer en worden voor de herfst geoogst, eenmaal per jaar dus.

Theeplanten groeien uitbundig als ze niet gesnoeid worden, ze kunnen tot wel 20 m hoog worden. Om het de plukkers niet al te moeilijk te maken, want op zichzelf is het plukken van theebladeren al vakwerk, net als het oogsten van druiven, laat men de planten niet veel boven de 1 meter uitgroeien. Druivenplukkers hebben het fysiek lastiger, zij moeten door de knieën en hun rug krommen om de manden of emmers vol te krijgen. Anderzijds, de druivenoogst eindigt in een feest, de geplukte theebladeren in een weegschaal om de hoogte van het loon vast te stellen. Geen vetpot, overigens.

Kortom, ondanks de verschillen zijn de overeenkomsten frappant. En zo voel ik me toch een beetje thuis hier. Want in islamitisch Maleisië is wijn weliswaar beperkt verkrijgbaar maar quasi onbetaalbaar. De overheid vordert tot 200% oplopende accijns op alcohol (houdende dranken). Thee drink ik dus hier!

Feest in de Belgische wijngaard (1)

Vlamingen hebben er een nog rijkere uitdrukking voor dan Nederlanders: zij vallen met hun gat in de boter, Nederlanders vallen er met hun neus in. Maar de betekenis is hetzelfde: in beide gevallen heb je geluk, een buitenkansje. Dat hadden wij ook, toen we zondag 5 juni jl. door het Vlaamse Hageland reden, de streek rondom Leuven, Aarschot en Diest.

We waren op zoek naar domein Kluisberg in het landelijke dorpje Assent. Een terloopse kennismaking met hun (licht gekoeld geserveerde) rode Dornfelder op een Antwerps terras enkele dagen daarvoor, had ons nieuwsgierig gemaakt naar de rest van het assortiment. Door het fraaie Hagelandse landschap reden wij dus en stopten voor het als woonhuis ogende domein. Er klonk muziek. Een springkasteel stond klaar en er liepen kindertjes rond. De binnenplaats achter het huis werd droog gehouden met partytenten, in de toiletten was een ad hoc keukentje gemaakt en de opslagplaats was omgetoverd tot bar annex feestruimte. Was dit het wijndomein dat we zochten?

Eigenaar Jos Vanlaer begroet ons een beetje verontschuldigend. We treffen het, zegt hij lachend, het is de jaarlijkse Opendeurdag. Familie, vrienden, buren  en klanten komen van nabij en ver om onder het genot van een goed glas Kluisberger wijn, wat kaas en pensen van de bbq, de middag en avond met elkaar door te brengen. Buitenlui zoals wij zijn uiteraard ook van harte welkom, haast hij zich te zeggen. ‘Wat wenst u te drinken?’ vraagt hij vriendelijk.

We proeven een smakelijke pinot blanc en een verrassende kerner. Deze ook in Duitsland veel aangeplante druif is misschien minder aromatisch dan de riesling maar is kenmerkend door de muskaatachtige geur en pittige zuren. Terwijl de muzikanten zich inspelen en er steeds meer mensen binnendruppelen, maken wij een wandeling door de professionele wijngaard.

Hageland was in 1970 de eerste wijnstreek in België die officieel erkend werd (na een lange impasse want in de annalen gaat de wijnbouw hier terug tot 1450) en heeft sinds 1977 zijn eigen appellatie. Het domein Kluisberg, genoemd naar de heuvelrug van de berg ‘Kluisberg’ waar de familie Vanlaer begin jaren 1980 de eerste bescheiden druiven aanplantte, beschikt inmiddels over 3,5 ha wijngaard met verschillende druivenvariëteiten.

We keren terug naar het domein voor een laatste proefrondje, een mooie pinot gris en een fruitige  lemberger rosé. Ondertussen is het feest losgebarsten, flessen wijn worden aangesleept  en ook de worsten vinden gretig aftrek. Uitstekende ambiance, maar minder geschikt om de kelders te bezoeken. Naar verluid bewaarden vroegere kluizenaars daar hun wijnen… Daarom beloven we Jos en zijn vrouw Daniella bij het afscheid terug te komen. Wordt vervolgd dus.